فیلم شناسی کامل ژان روش

فیلم شناسی ژان روش
محسن قادری

این فیلم شناسی از سایت کمیته فیلم قوم پژوهی برگرفته شده که در سال 1953 در موزه انسان شناسی پاریس به سرپرستی هانری ولوآ (مدیر موزه از 1950 تا 1960) بنیان نهاده شد و انجمنی دولتی است. این انجمن خود بخشی از کمیته جهانی فیلم مردم شناسی و جامعه شناختی است که به کوشش یونسکو و نیز در پی کوشش های مستندسازان و مردم شناسانی چون ژان روش، لوک دواوش، آندره لوروآ گورهام و همانند آنها در 1952 بنیان نهاده شد. بخشی از وبسایت این کمیته، بازشناسی و آگاهی رسانی درباره زندگی و آثار ژان روش است. در نام فیلم های ژان روش گاه واژه های افریقایی به کار رفته که پیشنهاد می شود برای دیدن صفحه ای که این فیلم شناسی از آن بر گرفته شده اینجا را کلیک کنید تا ابهام های خود را از میان بیرید. روش فیلمی نیز در ایران کار کرده که در این فیلم شناسی گنجانده شده: « مسجد شاه در ایران » (1977). بی تردید فیلمی از ژان روش، فیلم ساز مردم شناس درباره یک اثرمعماری ایران باید دیدنی باشد. واپسین فیلم ژان روش « رویا بس تواناتر از مرگ » (2002) فیلمی است که برنار سوروگ پس از مرگ او که در کشور محبوبش نیجر در جاده رخ داد ساخته است.

1947

در سرزمین جادوگران سیاه (نیجر)، پیوست فیلم استرومبولی ساخته روبرتو روسلینی در 1949.

1949

آشنایی با رقص جن زدگان (نیجر). برنده جایزه بزرگ نخستین جشنواره جهانی فیلم های توقیفی، به سرپرستی ژان کوکتو.

جادوگران وانزربه (نیجر).

ختنه (مالی).

1950

گورستان صخره ای (مالی).

1951

نبرد بر روی رودخانه بزرگ (نیجر).

ینندی، مردانی که باران می سازند (نیجر).

ارزن کاران (نیجر).

1953

کودک آب (مالی و نیجر). فیلم بلندی که از تصاویر این فیلم ها حاصل آمده: باران سازها، ختنه، گورستان صخره ای، نبرد بر روی رودخانه بزرگ، کشت ارزن. پخش در نوامبر 1958.

1955

اربابان دیوانه (غنا). برنده جایزه بزرگ جشنواره دوسالانه سینمای ونیز در 1957.

یوزپلنگ (نیجر و غنا). نخستین فیلم بلند. پخش 1967.

مادر آب (غنا).

1957

غنا کوچولو (غنا).

[رقص] گومبه *( ساحل عاج).

مورو نابا (بورکینا فاسو).

1958

من یک سیاه (ساحل عاج). 12 مارس 1960.

1959

هرم انسانی (ساحل عاج). پخش 19 آوریل 1961.

1960

هامپی، « او آسمان را به زمین می آورد » (نیجر).

خاطرات یک تابستان (فرانسه). کارگردانی مشترک با ادگار مورن. برنده جایزه منتقدان جشنواره کن و جایزه های جشنواره های ونیز و مانهایم در 1961.

نیجر، جمهوری جوان (نیجر). با همکاری کلود ژوترا.

1961

نبرد نیجر (فرانسه).

1962

ابیجان، بندرماهیگیری (ساحل عاج).

نخل روغنی (ساحل عاج).

درخت نارگیل (ساحل عاج).

جشن های استقلال نیجر ( نیجر).

مجازات (فرانسه).

1963

آقای آلبر، پیغمبر(ساحل عاج).

ارزن (نیجر).

ساکپاتا (بنین). کارگردانی مشترک با ژیلبر برو.

رز و لاندری (ساحل عاج). کارگردانی مشترک با میشل برو. برنده جایزه سان جورجو از جشنواره دوسالانه سینمای ونیز.

1964

افریقا و پژوهش علمی (نیجر و ساحل عاج).

ایستگاه قطار شمال (فرانسه). طرح آغازین فیلم « پاریس ازنگاه کلود شابرول، ژان دوشه، ژان لوک گدار، ژان دانیل پوله، و اریک رومر». پخش 20 اکتبر 1965.

بیوه های پانزده ساله ( فرانسه).

1965

شکار شیر با تیر وکمان (نیجر). برنده جایزه شیر زرین بیستو ششمین جشنواره جهانی هنر سینماتوگرافیک « موسترا » در ونیز، 1965.

گومبه [= رقص] خوش گذران های جوان.

طبل ها و ویلون های شکارچیان سونگه (نیجر).

آلفای سیاه (نیجر).

جشن داکار (سنگال).

جشن های نوامبر در برگبو (ساحل عاج).

دونگو (نیجر).

1966

سازهای دونگون، عناصری برای پژوهش در ریتم (مالی). با همکاری علمی ژرمن دیترلن و ژیبر روژه.

کولی کولی (نیجر).

دونگو ینندی، گامکاله (نیجر).

دونگو هورندی (نیجر).

سیگویی 66 ، سال صفر (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

1967

سیگویی: سندان یوگو (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

فاران ماکا فوندا (نیجر).

دائودا سورکو (نیجر).

1968

ینندی گانژل، روستای صاعقه زده (نیجر).

سیگویی: رقصندگان تیوگو (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

شیری که امریکایی خوانده می شود (نیجر).

1969

سیگویی: غار بونگو (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

1970

کم کم (نیجر و فرانسه).

ینندی یانتالا (نیجر).

سیگویی: هیاهوهای امانی (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

ینندی سیمیری یا خشکسالی در سیمیری (نیجر).

1971

تورو و بیتی: طبل های جلو (نیجر).

سیگویی: تپه شنی ایدیه لی (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

معماران آیورو (نیجر).

1972

هورندی ( نیجر).

خاکسپاری در بونگو : آنای پیر(مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

سیگویی: تن پوش های برگی یامه (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

تاندا سینگویی (نیجر).

1973

خاکسپاری هوگون (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

خاکسپاری زنان در بونگو (مالی).

وو یویو (نیجر).

پای زرافه (نیجر).

سیگویی: سرپناه ختنه (مالی). کارگردانی مشترک باژرمن دیترلن.

یادبود مارسل موس: تارو اوکاموتو (ژاپن).

دونگو هوری (نیجر).

1974

پام کوزو کار (نیجر).

دامای دامبارا: طلسم کردن مرگ (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

قوقولی قوقو موسیو پوله (نیجر).

توبوی توبای (نیجر).

504 و صاعقه زنان (مالی).

1976

زن و مردان پزشک (نیجر).

باباتو سه اندرز ( نیجر).

فابا توندی (نیجر).

1977

یادبود مارسل موس: پل لوی (فرانسه).

یادبود مارسل موس: زرمن دیترلن (مالی).

گریو بادی (نیجر). کارگردانی مشترک با یونوسا اوسینی.

ماکوایلا (موزامبیک). کارگردانی مشترک با ژاک آرتویز.

مسجد شاه در اصفهان (ایران).

فیلمنگاره مارگرت مید (امریکا).

1978

خاکسپاری آنای پیر در بونگو (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

1980

ناخدا موری (ژاپن)

سینه مافیا (هلند).

1981

سیگویی: ترکیب (مالی). کارگردانی مشترک با ژرمن دیترلن.

فیلمنگاره ریمون دپاردون (فرانسه).

1983

حسن فتحی (مصر)، بخش نخست (بخش دوم تدوین نشده).

1984

دیونیزوس (فرانسه).

1986

انیگما (ایتالیا).

1987

دیوانگی معمول یکی از دختران شم (فرانسه). کارگردانی مشترک با فیلیپ کستانتین. داستانی.

کشتی یخ شکن (اپیزود یخ شکن). (فنلاند).

1988

دیپلم یا ازدواج (سنگال).

گردنبند زمان: برلین اوت 1945 (آلمان).

1989

ره پیمایی الهام یافته (فرانسه).

1990

آزادی، برابری، برادری و سپس… (فرانسه).

کشتی زیبا (فرانسه).

1992

داموره از ایدز می گوید (نیجر).

1993

خانم آب (نیجر و هلند).

1996

یک مشت دستان دوست (پرتغال).

من خسته بیدار، من در خواب (نیجر).

1997

کارت دعوت، موزه هانری لانگلوا- فیلمخانه فرانسه ( ژوییه 1997)، (فرانسه).

1998

نخستین سپیده دم جهان (مالی).

2002

رویا بس تواناتر از مرگ (نیجر). کارگردان برنارسوروگ.

گومبه، رقص محلی ساحل عاج است*

ژان ویگو، زندگی و کارها

ژان ویگو، 1905-1934

به باورمن،ژان ویگو پدرسینمای مدرن فرانسه است

آندره تارکوفسکی،مستند زمانی برای سفر،1983

محسن قادری

ژان ویگوزندگی کوتاهی داشت.(1905 تا 1934).او تنها چهار فیلم ساخت که طول زمانی مجموع آنها به سه ساعت نمی رسد. ازمیان آثار داستانی او آتالانت و نمره اخلاق صفر به دلیل شاعرانگی و حس وحال شورش گرانه اشان دیدنی ترند و اثر مستند او « درباره نیس» ارزش هنری وبیانیه ای انکارناپذیر دارد.«دیدگاه مستند»،عنوانی که ویگو بر فیلم خود می نهد نشانگر نگاه دیگرگون او به مقوله مستند است.به این دیدگاه کم و بیش درهرنوشته تاریخی یا تحلیلی سینمای مستند اشاره شده است.در زمانی که تنها چهارسال ازبه کار گیری اصطلاح« مستند» از سوی جان گریرسون می گذشت شاید این نخستین باربود که یک فیلم سازمستند آن را آشکارا درباره فیلم و« دیدگاه» خود به کار می گرفت.با این همه، میان ژان ویگو و جان گریرسون هیچ پیوند آشکاری وجود ندارد و دوراست که ویگو فیلمی از جنبش سینمای مستند بریتانیا دیده باشد، جنبشی که گرایش به موضوعات و مشکلات زندگی اجتماعی بریتانیا داشت و چندان انگیزه و خواست جهانی شدن نداشت تا بر مستندسازان اروپایی اثرمستقیم بگذارد.گذشته ازاین، ویگو درباره نیس را نه « مستند» که « دیدگاه مستند» می خواند.او در این اثر و در دواثرداستانی خود نگاهش بسیار انسانی تر ازنگاه اجتماعی و انتقاد اجتماعی نخستین آغازگران جنبش مستند بریتانیایی است گو اینکه او دراین اثر از نقداجتماعی نیز رو برنمی تابد. او نیزچون آلبرتو کاوالکانتی( تنها ساعت ها، 1926) یا همچون والتر روتمن (برلین سمفونی یک شهر بزرگ، 1927) سمفونی شهری خود را می آفریند ومی کوشد با الگو ساختن شهرساحلی و تفریحی نیس، تضادهای فلسفی و انسانی نهفته درجامعه انسانی را بازنمایاند.کار او از آوانگاردیسم کاوالکانتی به دور و ازدید بازنمایی لایه های نهان جامعه انسانی وتضادهای نهفته در آن به والتر روتمن نزدیک است اما کار ویگو به تمامی چون کار روتمن هم نیست که یک سمفونی راستین شهری آفریده ونگاه شهر پردازانه را برگزیده و بر دو درونمایه « کار» و « تفریح» و بر شهر در دو بستر «روز» و « شب» تکیه دارد.او سرخوشی واحساس شادمانه شهر نیس را درزمانی دستمایه کارش می سازد که کاروان شادی سالیانه دراین شهر برپاست وویگو از رهگذرنمایش صحنه های این جشن می کوشد تضادهای انسانی را ازچشم اندازی نو بازشناسد.شادی زودگذر وفصلی شهر نیس برای این مسافر تابستانی جهان پرزرق و برق و پرنور و رنگ بهانه ای است تا اندوه خود را در آن فروشوید.همچون شهرفرنگی که خواسته یا ناخواسته به آن ره برده و گم گشته و پاره نادیدنی آن شده است.و زن و مرد مسافر چون عروسکان خیمه شب بازی بر این صفحه قمار فرود می آیند و دست موجودی ناپیدا و مسلط، آنها را ازاین صفحه جارو می کند؛ همچون موجی که خود را به ساحل می زند و باز به آغوش دریا می لمد تا دستی به این جهان انسانی رساند و خروش آفرینی کند. شهری پرحریفان و از هر طرف نگاری،با کبکبه و دبدبه طاوسان علیین و زنان و مردانی در جامه های رنگ به رنگ و با ناز و اطوارهای گونه گون در ساحل، که تصاویر نمادین ویگو از ایشان شترمرغانی می سازد یا نقشی نو از ایشان بازنمایاند در نقاب ها و صورتک های مسخره و خندان و خنده آمیزی که بر دوش و سر و روی ایشان بدین سوی وآن سوکشیده می شوند.و دریا و آسمان همه گاه خروشنده و نگرنده این دنیای پر جلوه انسانی است و از اینجاست که فیلم با نما های هوایی آغاز و با همین نماها به پایان می رسد. آسمانی نگرنده کاروان شادی فراگیر درگستره شهری پراز مردمان بیگانه که دارا وندار را به یکسان درلذات خود فرو می برد و زمینه ای است که فیلم ساز بربسترآن تضاد های زندگی و داشتن ها و نداشتن ها را پررنگ سازد.تصاویری از ثروتمندان و فقرا، اشراف نشسته درساحل و زنان رختشوی،محلات گران بها،هتل های مجلل، خانه های رقص،و کوی وبرزن های آلوده و نژند،جوانان بیکار، وکارگران کارخانه.موسیقی ( با غلبه نوای آکاردئون)که از آغاز تا پایان فیلم ریتم تصویر و مونتاژ را همراهی می کند در میانه فیلم و با آغازشدن کاروان شادی، معنا و نقش پررنگ تری می یابد.دراینجا موزیک با بافت و متن صحنه یگانه می شود و حس و حال و هوای صحنه ها را جانی دیگر می بخشد.فیلم از جلوه های تصویری چون دوربین نا متعادل، حرکات تند و کند دوربین،و از این دست جلوه های تصویری بهره می برد؛ واین چیزی است که در سال های دهه 30 همچنان می توانست برای فیلم سازان جذابیت داشته باشد. جلوه گری و بی تابی دوربین گاه میزانسن مردی با دوربین فیلم برداری را به یاد می آورد و این بی سبب نیست چرا که بوریس کوفمن ،فیلم بردار این فیلم یکی دیگر از برادران کوفمن ( دنیس/زیگا [+] و میخاییل) آن را فیلم برداری کرده است.

نمی توان از ژان ویگو سخن گفت وبه زندگی پدرش میگل آلمریدا اشاره نکرد که مرگ غمبارش درسال 1917 تاثیر ژرفی براو داشت. آلمریدا در 1883 زاده می شود و از پانزده سالگی به پاریس می رود و به کار عکاسی می پردازد.او به محیط های آنارشیست آمد و رفت دارد و خیلی زود به زندان می افتد، درآغاز به جرم دزدی سپس به جرم ساخت مواد منفجره و دیگر جرایم مطبوعاتی. آلمریدا با سباستین فور که چهره ای آزادی خواه است همکاری می کند. سپس نام اصلی اش ( اوژن بون آوانتور دو ویگو) را کنار می نهد و گمنام آلمریدا را برمی گزیند که چنین معنی می دهد:« این گه است!»

آلمریدا در 1903 با زنی مبارز به نام امیلی کلروآشنا می شود. پسرشان ژان ویگو، با نام کودکانه نونو در 1905 به جهان می آید. ژان هامبر(1890- 1986) زن آنارشیست و نومالتوزی،نخستین سال های زندگی او را در کتابچه ای روایت کرده است. پدر و مادرش در تیره بختی می زیستند. آنها برای گذران زندگی گاه ناگزیر به کاربرد سکه های قلب بودند. ژان هامبر نخستین بار ویگو را درپیچیده در پلاسی ژنده دراتاق مهمانخانه ای بسیار ارزان قیمت می یابد.او که مادر تعمیدی لاییک خوانده می شود گاه هفته ها از این بچه نگه داری می کند. درواقع، جزهنگامی که ویگو پایش به سالن های نشیمن کافه ها می افتد دوستانش تا چندین روز از او بی خبرند.همین وضع دشوار زندگی است که نتایج و اثرات زیان بار بر سلامت ژان باقی می گذارند.

آلمریدا پس از شرکت در کنگره ضدنظامی آمستردام، در1906 روزنامه لاگرسوسیال(مبارزه اجتماعی) را همراه با گوستاو اروه سوسیالیست انقلابی بنیان می نهد.او همچنین گارد جوانان انقلابی را پایه می گذارد که درخیابان ها با سلطنت طلبان درگیرمی شوند.وی همچنین روزنامه« آنارشی»(هرج و مرج) رابا اندیویدوالیست ها به چاپ می رساند. وی کم کم از ایده های آزادی خواهانه دوری می جوید و از آرامش خواه به مبارز انقلابی و سپس تنها به مبارز بدل می شود.در 1913 مجله لوبونه روژ(کلاه قرمز)را پدید می آورد که در سال 1914 از ورود فرانسه به جنگ پشتیبانی می کند.او دوست وزیر رادیکال، لویی مالوی بود.

لاگرسوسیال و سپس لوبونه روژ به موفقیتی فراوان دست می یابند.همچنین روند زندگی آلمریدا دگرگونی کامل می پذیرد: ماشین ها، اقامتگاه ها، معشوقه ها…در 1917، او با ملاحظه خسارت ها و آسیب های جنگ تغییر مشی می دهد و دیدگاه های آشتی جویانه می گیرد واز انقلاب روسیه پشتیبانی می کند. راست و راست تندرو تشنه خون اویند. از رهگذر او وزرای رادیکال چون کایو و مالوی هدف قرار می گیرند. پرونده یک چک خارجی بهانه ای برای دستگیری او می شود و در 13 اوت 1917 پیکرش مرده درسلول زندان یافت می شود.هیچ گاه معلوم نمی شود که این کاری جنایت کارانه بوده یا تنها ازسر رخداد بوده است(آلمریدا بسیار بیمار و نیازمند دارو بوده).

سباستین فور داوری بسیار تندی درباره آلمریدا انجام داده.او می نویسد:« او خود را آنارشیست می خواند،فکر می کرد آنارشیست است و برای چنین چیزی روزگار می گذراند.آیا او براستی آنارشیست بود؟برای من پذیرفتن این سخت است،چرا که برای من ناممکن می نماید که انسان واقعا،جدا،وعمیقا آنارشیست باشد و از آن دست بکشد.» به هررو،ژان ویگو درهمه زندگی اش تحت تاثیر عشق و ایمانی بود که به پدرش داشت اما شوربختانه او وقت کافی نداشت تا دراین باره اعاده حیثیت کند.

گابریل اوبس پدربزرگ مادری ویگو از دوازده سالگی سرپرست او می شود.اومی بایست هویت ژان را پنهان می داشت زیرا پرونده « لوبونه روژ» رسوایی بسیاری به بار آورده بود.ژان سال های بسیار دشواری را از سر گذراند: به بیماری سل گرفتار بود،از داشتن پدر محروم بود،دور از مادرش بود که علاقه ای به او نشان نمی داد و در مدرسه شبانه روزی غیرقابل تحملی گرفتارشده بود.دوره اقامتش در کولژدومیو درمیانه 1918 تا 1922 الهام بخش بیش تر صحنه های فیلم نمره اخلاق صفر شد.او از 1922 تا 1925 به دبیرستان شارتر می رود وازآنجا دیپلم می گیرد.به هنگامی که دوره درمان را در« فون رومو» می گذراند با لیدو( الیزابت لوسینسکا)، دختر یک صنعتگر لهستانی آشنا می شود.آن دو سپس در نیس ساکن می شوند.

درباره نیس

درباره نیس،1930

ژان ویگو« درباره نیس» را « دید گاه مستند» خوانده تا مستند.او دراین فیلم متاثر از ورتوف است.فیلم نگاه استهزا گونه به جهان مرفه تابستان گذران ها دارد. نیس شهری است که از بازی خانه ها و قمارخانه ها زنده است.ویگو به ما هتل های بزرگ، خارجی ها، بازی رولت، و جهانی را نشان می دهد که با محلات فقیرنشین در تقابل است. همه این جهان عاطل و باطل وقف مرگ شده است. این فیلم حاکی از یک نقد اجتماعی خشن است. چندین صحنه استعاری در فیلم وجود دارد: یک واکسی پاهای برهنه ای را واکس می زند، زنی خود را به ناگهان در صندلی اش لخت می یابد، مسافری تابستانی انگار به فلج گرفتارآمده است.

ژان تاریس یا شنا،1931

درحالی که نخستین فیلم ویگو موفقیت نسبی یافته بود وی توانست به کارخود همچون سینماگر با خوش بینی بنگرد.او در 1930 باشگاه سینمایی « دوستداران سینما» را در شهر نیس پدید می آورد. اعضا این باشگاه از میان موارد دیگر می توانستند فیلم های روسی را کشف کنند.در 1931 او فیلمی سفارشی در یازده دقیقه درباره ژان تاریس قهرمان شنا می سازد.این فیلم به ویژه از این دید ارزشمند است که درآن فیلم برداری زیرآب انجام شده،تجربه ای که ویگو سپس در فیلم آتالانت نیز به کار می گیرد آنجا که ژان قهرمان این فیلم به سودای بازیافتن معشوقه گم گشته اش به درون آب می جهد.درهمین سال ژان و لیدو دختری به دنیا می آورند،لوس.ژان ویگو سپس سفارشی برای ساخت یک فیلم کوتاه درباره هانری کوهه می گیرد اما پروژه رها می شود. او در1932 درپاریس با ژک لویی نونز آشنا می شود،تاجری دوستدار سینما که با ویگو هم حسی می یابد و می پذیرد که تهیه کننده اش باشد.

نمره اخلاق صفر

نمره اخلاق صفر،1933

درمیانه دسامبر1932 و ژانویه 1933 ویگو نمره اخلاق صفر را فیلم بردای می کند.مدیر فیلم برداری آن بوریس کوفمن، و آهنگساز آن موریس ژوبر است.این فیلم اثری خودنگارانه است زیرا زندگی کودکان یک مدرسه شبانه روزی را به تصویر میکشد که از آنچه بر خود ویگو در دوران مدرسه گذشته دور نیست.نظم و انضباط این مدرسه چنان سفت و سخت است که بچه ها تصمیم به انجام دسیسه می گیرند. تابارد دانش آموزی است که به معلم چرب زبانی که دستش را می فشرد گه خطاب می کند.او که به دفترمدیر مدرسه احضار شده و از توضیح بازمانده هیچ پاسخی ندارد جز اینکه بگوید: آقای معلم،به شما می گویم گه!» این پاسخ برگرفته ازتیتر درشتی در روزنامه لاگرسوسیال بود که آلمیریدا خطاب به دولت به چاپ رسانده بود:« به شما می گویم گه!» شورش سپس به خوابگاه می کشد.پرهای بالش ها درهوا چرخ می خورند،و ناظم به تخت بسته می شود. پس فردا، روز جشن مدرسه است. دانش آموزان که بر بام مدرسه جا گرفته اند هرچه به دست اشان می رسد به سوی مهمانان رسمی مدرسه( استاندار،کشیش، یک ارتشی) پرت می کنند.هرج ومرج همه جاگیر می شود،پرچمی با نقش مرده به بالا می رود،و بچه ها به بر پشت بام ها پا به فرار می گذارند و به درون روستا می گریزند.

قدرت وقت،نمره اخلاق صفر را به انتقاد گرفت. اعتراض های بسیاری به فیلم شد که مشخص تر از همه اعتراض گروه موسوم به پدران خانواده بود.آنها نمره اخلاق صفر را ستایشگر بی انظباطی می دانستند که به وجهه آموزگاران خدشه وارد می سازد. فیلم پس از یک بار پخش از سوی هیات سانسور ممنوع شد و سینما دوستان تا سال 1945 از دیدن آن محروم بودند. ویگو طرف بچه ها را گرفته بود که نمایندگان تخیل و آفرینندگی درسویه مقابل بزرگسالان، اشراف ریاکار و بدسرشتان بودند.فیلم با این همه اثری مانوی یا دوگانه گرا نیست زیرا کودکان نیزهمگی پاک نیستند: آنها نیز می توانند موذی و منحط باشند.نمره اخلاق صفر حساسیت آزادی خواهانه ژرفی دارد. شورش دراینجا دربرابرغل و زنجیرهاو قید وبندهای آزادی و خوشبختی،امری ضروری است.ژان ویگو صاحبان قدرت چون دولت، کلیسا، و ارتش را درقالب عروسکان خیمه شب بازی نمایش می دهد که باید دریک بازی بزرگ به تارومار آنها برخاست.

گریخته اززندان محکومین به اعمال شاقه

ژاک لویی نونز، با وجود سانسور همیشه به ژان ویگو اعتماد داشت و همیشه آماده ساخت فیلم جدیدی با او بود.ویگو چندین طرح داشت که یکی از آنها گریخته از زندان اعمال شاقه بود. این طرح اقتباسی از زندگی اوژن دیودونه، آنارشیست قانون گریز بود که با اعضا دسته بونو پیوند داشت.درپایان سال 1911 بونو و همراهانش درپاریس دست به خشونت درباره یک صندوق داربانک سوسیته جنرال زده بودند تا 20000 فرانک اسکناس و 5000 فرانک پول سکه از او بدزند.درمحیط های آنارشیستی دستگیری هایی گروهی صورت گرفته بود.دیودونه، کارگرنجار 27 ساله،آشنا با روزنامه آنارشی، دستگیر شد و صندوق دار تایید کرد که وی را به هنگام سرقت به جا می آورد درحالی که او خود اطمینان می داد که به هنگام رخ دادن این اعمال درشهر نانسی بوده است. هرچند ژول بونو پیش از مرگ وی را بی گناه شناخت، درپی نامه گارنیه و اظهارات ریمون لاسیانس در دادگاه، دیودونه به مرگ محکوم شد اما سپس بخشوده و به زندان محکومین اعمال شاقه در گویان فرستاده شد.

اوژن دیودونه دوبار کوشید از زندان بگریزد اما هردو بار دستگیر شد و به زندان بازگردانده شد. سومین بارفرارش کارگر افتاد و پس از آنکه مرگ چندین بار از بیخ گوشش گذشته بود، به برزیل رسید. او به بازگردانده شدن تهدید شد. روزنامه نگار مشهور آلبر لوندر به دفاع از او برخاست و بخشودگی او را به دست آورد.دیودونه به فرانسه بازگشت و دراینجا کارمبل سازی خود را ازسر گرفت.به هنگام برپایی دادگاه او در 1912، آلمریدا به پشتیبانی از او برخاسته بود. ژان ویگو دیودونه را به خوبی می شناخت زیرا هم او بود که مبل های آپارتمانش را ساخته بود.ویگو برآن بود که نخستین اقتباس سینمایی از روی متن آلبر لوندر را طرح ریزد.دیودونه پذیرفته بود که نقش خودش را بازی کند و ویگو در صد بود فیلم را در خود گویان بسازد.هرچند که این پروژه پیشرفت خوبی داشت اما رها شد زیرا خطرات سانسور و ریسک های مالی نیز بسیار بالا بود. در اوت 1933 نونز به ویگو فیلم نامه بسیار بسیار ساده ای پیشنهاد داد. سانسور دراین باره نمی توانست کاری کند و ویگو توانست از یک موضوع معمولی اثری شخصی بیافریند.این فیلم، آتالانت، شاهکار ژان ویگو شد ونیز واپسین فیلم اش.

آتالانت

آتلانت درمیانه نوامبر 1933 تا ژانویه 1934 فیلم برداری شد.ژان ویگو وآلبر ریه را، فیلم نامه آغازین ژان گینه را ازبنیان دگرگون ساختند.بوریس کوفمن نیزچون همیشه فیلم بردار کار بود.دوست آلمریدا، فرانسیس ژوردن طراحی صحنه آن را انجام داد.تدوین گر فیلم لویی شاوانس است که دیدگاه های آزاد سرانه داشت.بودجه این فیلم بیش از فیلم پیشین بود و بازیگران واقعی و کارآشنا داشت: میشل سیمون، دیتا پارلو، ژان دسته.

یک ملاح با دختری کشاورز ازدواج می کند.آنها درکشتی ای به سرمی برند که پیرمردی(میشل سیمون) کارهای آن را رسیدگی می کند.دختر با زندگی برروی کشتی سازگار نیست.هنگامی که کشتی به حومه پاریس می رسد زن به افسون شهر بزرگ دچار می شود ودرسودایی واهی شوهرش را وامی گذارد و می رود. هردو نومیدند اما یکدیگر را بازمی یابند وعشق خود را ازنو سرمی گیرند.ویگو از فیلم نامه ای بس معمولی شعری دروصف عشق دیوانه وار می سراید که خالی از نقد اجتماعی نیست. ژان ویگو مشکلات اجتماعی دوران خود را دستمایه می سازد: روستا را در گذارصنعتی نشان می دهد (دکل ها، زمین های بایر)، صف بیکاران، ستیزه های ملاح و صاحب کارش، ومردمی که با خشونت برسر دزدی می ریزند.اتاقک میشل سیمون دراین کشتی باربری پر ازخرت وپرت های سورئالیستی است: درآن عروسک های خیمه شب بازی و دست های بریده ای را یک بطری می بینیم، و فونوگرامی قدیمی که عروس جوان رابه شگفتی می برد. نگاه ویگو به این زوج، اخلاق گرایانه نیست.زن وشوهر یکدیگر را درک نمی کنند واگر زن می گریزد ازآن روست که می خواهد از ملال زندگی روزانه در رود.ملاح جوان که زنش او را تنها گذاشته ژرفای آب می جهد تا رخسار معشوقه اش را بیابد.تمثیل زیبایی که اودرآغاز فیلم از زن جوان می شنود اما به آن باور ندارد.

آتالانت،1934

آتالانت با نقدهای خوبی روبرو شد. بدبختانه، شرکت گومون، ازبیم سانسور وازآنجا که فیلم را چندان تجاری نمی دانست آن را با جرح وتعدیل بسیار به نمایش گذاشت. صحنه هایی ازفیلم درمونتاژ درآورده شد ( برای نمونه صحنه ای که درآن میشل سیمون سیگار برلب زنی می گذارد که نقشش را بر شکم اش خالکوبی کرده).موسیقی ژوبر جای خود را به آوازی مردم پسند داد که درفیلم به گوش می رسد وپخش کننده آن را همچون نام فیلم قرار داد:کشتی باری می گذرد.تنها چندسالی است که نسخه نزدیک به کار ویگو بازسازی شده است. کارفیلم سازی ویگو همینجا پایان می گیرد زیرا در اکتبر 1934 می میرد و پنج سال پس ازاین همسرش لیدو نیز.ژان ویگو هنگام فیلم برداری آتالانت سخت بیمار بود ونتوانست درهنگام تدیدن فیلم حاضر باشد.او کار را به تدوینگرش لویی شاوانس سپرد و مرگ امانش نداد تا فیلم خود را ببیند.

آتالانت،1934

ژان ویگو ازکودکی دشوار ویاد همیشگی پدری که درزندان کشته شد متاثر بود.ازاینجاست که او دربرابر جامعه ای ستمگر می شورد. او آمد و رفت با دوستان پدری اش را ادامه می دهد: فرانسیس ژوردن، فرنان دپره، ویکتور مریک، ژان هامبر.بسیاری از این افراد که مشتاق انقلاب روسیه شده بودند درجرگه حزب کمونیست درآمدند. ژان ویگو به این جرگه درنیامد زیرا او هوادار گردهمایی همه اشکال چپ بود.او پیوند خود با روزنامه های هرج ومرج خواه را پی گرفت که دعوت نامه نمایش فیلم هایش را برای آنها می فرستاد.ویگودر نشستی درشهر نیس درباره ژان هامبر شرکت جست و روزنامه او به نام لاگراند رفورم(اصلاح بزرگ) را با دقت می خواند.او در1932، درکوشش های انجمن نویسندگان وهنرمندان انقلابی شرکت جست.

پس ازبلوای فاشیستی درششم فوریه 1934، ویگو فراخوان همبستگی همه کارگران را که ازمیان بسیاری نیروهای دیگر روی سخن اش به اتحادیه آنارشیستی نیز بود امضا کرد.

هرسال، جایزه ژان ویگو به پدیدآورنده « فیلمی که با استقلال روحیه و ویژگی ساخت خود بازشناسی می شود» داده می شود.برای پایان بردن این سخن،جمله فرانسوا تروفو درباره ویگو را یادآور می شویم: « من افتخار کشف فیلم های ژان ویگو را در یک سئانس واحد دربعد از ظهر یک روز شنبه سال 1947 در «سه ور پاته» وبه لطف باشگاه فیلم « اتاقک تاریک» به کوشش آندره بازن یافتم… به سالن که پانهادم نام ژان ویگو را نادیده گرفته بودم اما خیلی زود ستایشی آتشین برای آثاری یافتم که طول زمانی همه آنها از دویست دقیقه فراتر نمی رفت».

دریادبود زندگی و کارهای ژان ویگو فیلم مستندی به نام « درباره نیس،ادامه» ساخته شده که فیلمی گروهی است.بخشی ازاین فیلم را عباس کیارستمی و پرویز کیمیاوی به نام « گزارش ها» کارگردانی کرده اند.درزیر شناسه این فیلم می آید

à propos de Nice,la suite 1995

Directed and written by Catherine Breillat, Costa-Gavras, Claire Denis, Raymond Depardon,Abbas Kiarostami & Parviz Kimiavi,Pavel Lungin and Raoul Ruiz.

شرلی کلارک

شرلی کلارک 1919-1997 فیلم ساز مستقل، امریکا، دهه 50

شرلی کلارک
محسن قادری

شرلي كلارك چهره برجسته سينماي آوانگارد امريكا در سال هاي دهه 1950 و 1960 و پيشگام ويديو در سال هاي دهه 1970 زيبايي شناسي دیگرگونی را به آثار خود راه داد كه از آن به « رقص پردازي تصاوير » یاد مي شود. او در آثار ويديويي چون « تانگز » (1981-82) كه همكاري تئاتري توانمندي با سام شپارد و جوزف چيك بود با کاربرد تدوين رقص پردازانه و جلوه هاي فني به مانند یک زبان بياني دراماتيك ، به دستكاري تصاوير، زمان و مكان پرداخت.

كلارك پيش از آنكه فيلم ساز شود آموزش رقص ديده بود. فيلم هاي آغازین او چون « رقص در آفتاب » (1953) نشانگر آمیزه های ریتمیک حركات انساني و حركات و تدوين رقص پردازانه دوربين اند. كلارك همچون چهره برجسته و اثر گذارجنبش تجربي سينما وريته سال هاي 1950 امریکا، فيلم هاي بلند و مستندهاي دراماتيكي نیز پدیدآورده كه از میان آنها فيلم مستقل كلاسيك « دنياي بی احساس » (1963) است. او همچنين آفریننده مجموعه ای از قطعات ويديويي رقص بود. کلارک در 1964 با ساخت فيلم مستندش « رابرت فراست: عاشق در كشاکش با جهان » برنده جايزه آكادمي شد. و همچنين براي فيلم « اورنت: ساخت امريكا » ستایش شد.

شرلی کلارک با نام اصلی شرلی بریمبرگ فرزند یک خانواده لهستانی مهاجر و ثروتمند بود. ناکامی او در کار رقص وی را به روان پزشکی و سپس فیلم سازی گرایش داد. او رقص در آفتاب (1953) را از یکی از طراحی های رقص دانیل ناگرین اقتباس کرد. انجمن فیلم رقص نیویورک فیلم او را همچون بهترین فیلم رقص سال برگزید. کلارک فیلم سازی را به کمک هانس ریشتر در سیتی کالج نیویورک فرا گرفت اما پیش از این فیلم « در پارک های پاریس » (1954) را ساخته بود. او در 1955 به عضویت فیلم سازان مستقل امریکا درآمد و یکی از اعضا حلقه فیلم سازان مستقل در گرینویل ویلاج شد که دیگر اعضا آن مایا درن،[+][+] استن برکیج و یوناس مکاس بودند. کلارک در فیلم « لحظه ای از عشق » خط و رنگ را به گونه انتزاعی به کار می برد تا رقص را به شکل ناب به تصویر کشد. فیلمش « چرخ و واچرخ پل ها » نمونه برجسته ای از اکسپرسیونیزم انتزاعی در سینماست که دو نوارصدای گوناگون دارد، یکی موسیقی الکترونیک « لویی » و « بب » بارون و دیگری موسیقی جاز تئو ماچرو؛ اثرتجربی بنیادی و تمام عیاری که با مونتاژ و برهم نمایی تصاویر، رقص خیره کننده ای از پل های گوناگون شهر نیویورک را به نمایش می گذارد و از آنها (در نسخه جاز) جلوه ای از یک جنگل شهری و ( در نسخه الکترو اکوستیک ) جلوه ای از یک چشم انداز بیگانه و نا آشنا پدید می سازد. او دوربین را برای آفریدن حس حرکت به هنگام فیلم برداری ساختارهای بی جان به کارمی برد. کلارک در 1961« بیانیه سینمای نوین امریکا » را امضا کرد و در 1962 « شرکت فیلم سازان » را در نیویورک به گونه مشترک پایه گذاشت. چندین فیلم کلارک همچون آثار برجسته هنری شناخته شده اند. او غالبا تدریس می کرد و در سینماها و موزه های نیویورک به سخنرانی می پرداخت. ارتباط (1961) که فیلمی بر پایه نمایشنامه جک گلبراست و به نوازندگان جاز معتاد به هروئین می پردازد اثر برجسته ای در پیدایش جنبش فیلم مستقل نیویورک شناخته می شود. این فیلم پیشگام سبک نوینی بود که واقع گرایی سینمایی گسترده تری را به کار می برد و دستمایه هایش مقولات اجتماعی در قالب فیلم های کم هزینه سیاه و سفید بود. این فیلم همچنین از این دید برجسته است که سازنده اش نخستین آزمون ها در مبارزه موفقیت آمیز برای از میان بردن قواعد نوین سانسورایالت نیویورک را به کار درآورده است. این فیلم همچنین به مانند تفسیری درباره ناکامی های سینما وریته است، مستندی درباره یک شیوه زندگی، اما فیلمی که فیلم نامه اش با دقت بسیار نوشته شده است.

فیلم بعدی بلند او دنیای بی احساس (1964) نخستین فیلمی بود که داستانی درباره دسته های خیابانی سیاه پوست می گفت بدون آن که بر روی اخلاق گرایی هولیوودی تکیه کند و نیز نخستین فیلم تجاری بود که در مکان واقعی یعنی در هارلم فیلم برداری شد. این فیلم بر پایه رمانی از وارن میلر بود.

کلارک همچنین یک مصاحبه نود دقیقه ای به سبک سینما وریته را کارگردانی کرد که گفت و گویی با یک همجنس گرای سیاه پوست بود. این فیلم « سیمای جیسن » (1967) نام دارد و کند وکاو پُر بینشی درباره شخصیت « افراد » به شمار می آید و اثری است که همچنین نشانگر گستره دید و نیزمحدودیت های سبک سینما وریته است. او این فیلم را با تدوین دوازده ساعت مصاحبه فیلم شده پدید آورد. فیلم را مرکز پخش فیلم سازان پخش کرد که کلارک در 1966 خود یکی از پایه گذاران آن بود و در 1970 در پی ناتوانی مالی بسته شد.

کلارک در سال های دهه 1970 و اوائل دهه 1980 به تجربه با اجراهای ویدیویی و به خاستگاه های آموزشی خود در زمینه رقص رو آورد. او گروه تی وی ویدیو اسپیس (فضای ویدیوی تلویزیونی) را در آپارتمان خود در طبقه آخر هتل چلسا پدید آورد. در این گروه ویدیو پردازانی چون اندی گوریان، بروس فرگوسن، دی دی هالک، ویکی پولان، شرایدر باپات، وندی کلارک دخترشرلی کلارک و چند ویدیوساز دیگر عضو بودند. اعضای گروه پیشگام ویدیویی امریکا با نام ویدیو فریکس گهگاه به این گروه می پیوستند که برخی از آنها عبارت بودند از: دیوید کورت، پری تیزدیل، چاک کندی، اسکیپ بلومبرگ، بارت فریدمن و نانسی کین. این گروه در هتل چلسا و در پیرامون آن واقع در خیابان بیست و سوم نیوویرک کار می کردند و اغلب دوربین ها و مونیتورهای چندی در پشت بام یا در راه پله های هتل کار می گذاشتند. مشارکت کنندگان مهمان هتل چلسا، ویوا، آرتور س. کلارک و آنیس واردا بودند. گروه دیدارهایی از کالج ها و مراکز رسانه ای چون باکنل کالج در پنسیلوانیا به عمل می آورد و در آنجا با دانشجویان رشته نمایش و رقص در اجراهای خیابانی گسترده آنها در مرکز دانشجویی و در « سانی کورتلند » به همکاری می پرداخت و در اینجا بود که با دانش جویان هنرهای تجسمی یک دیوار نگاره ویدیویی آفرید. کلارک آموزگاری مشتاق و پشتیبان بود که بر نسلی از فیلم سازان ویدیونگار تاثیر گذاشت. او در سال 1975 استاد « یو سی ال ای » شد و تا سال 1985 در رشته فیلم و ویدیو در این دانشگاه تدریس می کرد.

کلارک در 23 سپتامبر 1997 کمی پس از جشن تولد هفتاد و هشت سالگی اش و در پی جدال با بیماری فراموشی (آلزایمر) در اثر حمله قلبی در گذشت.

فیلم شناسی شرلی کلارک

رقص در آفتاب و در پارک های پاریس (1954).
گاوبازی (1955).
لحظه ای از عشق (1957).
آسمان خراش و « حلقه های » بروکسل (1958).
چرخ و واچرخ پل ها (1959).
زمان ترسناک (1960).
ارتباط (1961).
دنیای بی احساس و رابرت فراست: کشاکش عاشق با جهان (1963).
سیمای جیسن و مردی در نواحی قطبی (1967).
ترنس، یک دو سه و میستریوم، آغاز (1978).
وحشی/عشق (1981).
تانگز( = زبان ها) (1982).
اورنت، ساخت امریکا (1985).

شناسه فیلم ها به انگلیسی

1954- A Dance in the sun & In Paris Parks

1955- Bullfight

1957- A Moment in Love

1958- The Skyscraper & Brussels “loops”

1959- Bridges-Go-Round

1960- A Scary Time

1961- The Connection

1963- The Cool World & Robert Frost: A Lover’s Quarrel with the World

1967- Portrait of Jason & Man in Polar Regions

1978- Trans, One Two Three & Mysterium, Initiation

1981- Savage/love

1982- Tongues

1985-Ornette, Made in America

پیوندها

شرلی کلارک در بانک اینترنتی فیلم

نقد سیمای جیسن نوشته اد هاوارد در سایت تنها سینما

مقاله ای از اندی گوریان

یادمان شرلی کلارک به کوشش دی دی هالک

فیلم تجربی - ویکیپدیا

سینمای زنان- ویکیپدیا

نزدیک مرگ

نزدیک مرگ، فردریک وایزمن، 1989، امریکا

نزدیک مرگ
فردریک وایزمن
محسن قادری

نمای بسته آب. قایق پارویی دراز پیکر چون تابوتی با نُه سرنشین پارو زنان از پهنه قاب می گذرد. این نوشته برتصویر نمایان می شود:

رسیده به « نزدیک مرگ »: بازرهیده از مرگ پیش گفته.

همان قایق که این بار از بالا نگریسته شده به دورن قاب می آید.

نوشته دیگر:

« ت ب ن (توان بخشی نشود) »: کم ترین توان بخشی.

قایق پارویی دورنمای لنگرگاه را در پیش رو دارد. دوربین از حرکت بازمی ایستد. دونما از خیابان و ماشین ها. تابلو یک بیمارستان. بیمارستان بت ایزراییل. پیرزنی را بر صندلی چرخ دار از ماشینی پیاده می کنند و به درون بیمارستان می برند. در جلو در بیمارستان چند بیمار سالخورده دیگر بر صندلی چرخدار منتظرند. درون بیمارستان. بخش پذیرش.

زنی در این بخش گوشی را می گیرد.

زن: بیمارستان بت ایزراییل، بفرمایید؟

مردی میانه سال درنمای بسته فرد دیگری را که نمی بینیم راهنمایی می کند: اتاق 588. آسانسور آبی رنگ را سوارشوید و طبقه پنجم پیاده شوید. بیرون آمدید دست راست.

تابلویی بر دیوار: بخش توان بخشی ریوی. (آی سی یو ریه). ورود تنها برای کارکنان بیمارستان مجاز است.

نمای عمومی بخش. مردی در حال نظافت. سپس نمایی از پنجره شیشه ای بزرگ یکی از اتاق ها و آنگاه درون اتاق و بیمار ریوی سالخورده ای با دستگاه اکسیژن و سرم در خواب. نمای درشت چهره او نفس زنان به کمک لوله های هوا. نمودار تنفسی او بر صفحه دستگاه تنفس. تصویر بطری سرم و دستگاهی که چشمک می زند. نمای بسته دستگاه توان بخشی ریه. آهنگ « برای الیزه » بتهوون بر روی تصویر، صدای صحنه. درآمیخته به صدای محیط  و بانگ های بیمارستانی. نمای بسته لوله های هوا و باردیگر چهره بیمار سالخورده. نماهایی از وسایل بیمارستانی و بیماری ریوی با دستگاه اکسیژن و سرم درخواب. صدای محیط و آوای موسیقی که ظاهرا در فضا پخش می شود. موسیقی همخوان زنانه.

پزشکان و متخصصان دیگر در بخش .

پزشک یک: برای متناسب کردن و اصلاح دستگاه، برای اینکه جریان هوای تنفسی این این قدر شدید نباشه. این موضوع برای خانواده بیمار نگران کننده است که ببینند بیمار این طور با بیماری مبارزه می کند. این تنها یک ایده است.

پزشک دوم: باید سعی کرد و دید آیا بیمار تحمل می کند که ما لوله را دربیاوریم. من به خانواده اش زنگ می زنم که این را به آنها بگویم. در مورد این وضعیت من قبلا با آنها صحبت کرده ام. آنها در جریانند. باید به آنها بگویم که به نظر می رسد بیمار می تواند خودش به تنهایی تنفس کند. بطوری که شاید تلاش کنیم لوله را دربیاوریم. ببینیم چه می شود...

پزشک سوم: بسیار خوب. ولی برای این کار من نمی دانم. نبضش به 140 می رسد. قرچ قرچ کردن، ناله کشیدن. نتیجه نامشخص است. بنابراین باید برای شما محرز شود که خانواده اش در این باره مطمئن اند. آیا این اقدام... آیا باید دستگاه تنفس را کلا قطع کنیم یا باید منتظربمانیم. ولی پیش از هرچیز باید از کاری که می خواهید انجام دهید مطمئن باشید.

در بخش پذیرش یکی از کارکنان تلفنی صحبت می کند.

مرد: شما باید وضعیت و چیزی را که دارد رخ می دهد درک کنید. به نظرمن عاقلانه ترین کار در این لحظه که مغرش دیگر بیدار نخواهد شد این است که... این وضع ادامه پیدا نکند. ما می توانیم تلاش کنیم دستگاه تنفس را قطع کنیم. اگر بیمار خودش به تنفس ادامه داد چه بهتر اگر نه که باید به خدا سپرد. اما اگر ما نظرتان را ندانیم.... چند وقتی بود می خواستم به شما تلفن کنم... (گوش می دهد)... بله... خودش می تواند به تنهایی تنفس کند. می شود اما سخت بتوان مطمئن بود... ما لوله را درمی آوریم تا ببینیم چه می شود، اگر نشد در این صورت... اگر بیمار آدمی بود که خوب می توانست تحمل کند دوباره لوله را می گذاشتیم. اما با توجه به این وضعیت... عاقلانه نیست چون مغز از کار افتاده... (گوش می دهد)... می دانم که برای شما موضوع حساسی است.

اتاق یکی از بیماران. پزشکی روی او خم شده و سوال می کند.

پزشک: امروز چه روزی است؟

مرد چیزهایی نامفهومی زیر لب می گوید.

پزشک:چه ماهی هستیم؟ الان زمستان است؟

نمای باز. پرستاران می کوشند بیماری را از برانکار بر روی تخت بگذارند.

یکی از پرستاران: می خواهیم شما را جا به جا کنیم.

بیمار را از روی برانکار به روی تخت می لغزانند.

یکی از پزشکان: امروز حالتان چه طور است؟

بیمار هوشیار است و زیر لب چیزهایی می گوید.

پزشک: چی؟... به انگشت های من نگاه کنید... انگشت های من را می بینید؟

بیماری دیگر در احاطه پرستاران.

پرستار: برایتان جا بازمی کنم... می خواهیم وزنتان کنیم آقای تومی.

در همین حال ارتفاع وزنه کش را که شبیه یک سطح معلق است بالا می برند.

پرستار: شما را ازجایتان بالاتر می بریم.

نمای بسته از نمودار اعداد وزنه کش.

پرستار:40 کیلو.

بیماری را در راهرو بخش روی برانکار می برند.

پزشکان در حال گفت و گو.

یکی از پزشکان: باید درباره کاری که انجام می دهیم با هم توافق داشته باشیم. من شخصا فکر می کنم که آنتی بیوتیک ها، مثل ... مثل فوت فوتک در برابر بمب اتم اند... بیمار... اگر مورد بررسی شود و به شرح حال طبیعی اش نگریسته شود، چیزی که ما در مورد سرطان در مرحله نهایی می دانیم، کار زیادی نمی توانیم بکنیم. آنتی بیوتیک به او دادن یا ندادن، این بیش تر مساله ای فردی است. چیزی که مهم است این است که ما برای توقف درمان ها با هم به توافق برسیم. من موافقم. فکر می کنم مهم است که به خانواده اش این احساس داده شود که ما داریم حداکثرتلاش خود را انجام می دهیم. آنها باید به این باور برسند. هنوزنکات مبهم زیادی هست. هنوز مشکل دختر کوچک اش حل نشده. آن کدورت دو طرفه. آنها سی و چهار سال است که ازدواج کرده اند اما هنوز نتوانسته اند به هم خداحافظ بگویند واین آنها را آزرده. آنها می دانستند که او از این بیماری رهایی پیدا نمی کند. از نظر عاطفی آمادگی پذیرش او را نداشتند اما الان تغییرعقیده داده اند. آنها دیگر از این نظرحضور ندارند. باید آنها را به حساب آورد. اما در این شرایط همیشه چار پنج آدم دیگر هم هست. پرستارانی که می دانستند بیمار از چه زمانی به بیمارستان آورده شده و از اینجا به سلامت بیرون نخواهد رفت. خانواده او از این نارحت شده اند که پرستارها چنین چیزی گفته اند. خوب من هم می دانستم اما با چنین لحنی با آنها صحبت نکردم. من گفتم: « ما هر کاری بتوانیم انجام می دهیم...». ما باید از شیوه کار خودمان اطمینان داشته باشیم. هیچ کس دوست ندارد بمیرد. اگر کسی موافق نیست همین الان بگوید چون من باید همین امروز با خانواده او درباره عمل برداشتن لوله هوا صحبت کنم. آیا امروز می میرد یا ظرف سه روز آینده؟

پرستار: وخامت حال شدید او در روز شنبه نظر خانواده را تغییر داد. آنها در احساسات و امیدشان متحول شده اند.

پزشک: من این مساله را برای خودمان مطرح کردم.

پزشک دیگر: من در برابر وخامت حال او در روز شنبه فکر می کردم که اگر خونریزی مدت زیادی قطع می شد این تهوع او را برمی گرداند. ما می تونیم لوله را برداریم و پرتو درمانی کنیم و اگر دوباره خونریزی نکرد چند ماه زنده خواهد ماند اما او دوباره در حال خونریزی است و ما در همان جای اول هستیم. هیچ شانسی وجود ندارد که دوباره برگردد.

پزشک اول: برای من به عنوان متخصص سرطان ریه هیچ چیز خوش بینی رادیونگاری های روز جمعه را ثابت نمی کند.

پرستار: آنت می گوید می تواند سه روز پرتو درمانی شود و اینکه خیلی دیر است.این هیچ چیزی را تغییر نخواهد داد. روز شنبه هم خونریزی کرده، پس...

برش به بخش رادیوگرافی. بیماری را بر برانکار از بخش بیرون می برند. حرف های یک پزشک را بر روی تصویر راهرو و آیند روند کارکنان بخش می شنویم.

- آقای گوین از دردهای سینه گلایه نکرده. « سی پی کی » روزهای قبلش برطرف شده. « وی ای ای» در حالت پایینه. دیروز زیر عمل بوده . داروی « دوبوتامین » اش قطع شده. مشتق افزایش یافته نیتراتی را کاملا تحمل کرده. فشار زیر 80 بوده .

در یکی از اتاق ها بر روی یکی از بیماران عملیات تنفسی انجام می شود. پرستاری در پیش زمینه مشغول آماده سازی دستگاه شوک الکتریکی است.

پرستار: پر شد.

پرستار دیگر: دستگاه شوک را دربیاورید.

رخت بیمار را درمی آورند و همان پرستار دستگاه شوک دهنده را بر سینه او می گذارد.

پرستار: بسیارخوب.سریع!

پرستار: فاقد نبض.

پرستاری دیگر: دستمال.

پرستار شوک دهنده دستمالی به زن همکارش می دهد. آنها با دست بر روی قفسه سینه بیمار فشار می آورند و در پی توان بخشی ریه اند. در همین حال پرستار دیگر دستگاه شوک را آماده می کند.

پرستار مرد: یک لحظه دیگر.

تصویر صفحه دستگاه تنفس. حرکت نمودار فاقد افت و خیز است. تنها دو خط ممتد.

یک پرستار مرد: تمام کرد.

نزدیک مرگ فیلمی درباره بخش مراقبت های ویژه بیمارستان بت ایزراییل در بوستون امریکاست و به رویا رویی آدم ها با مرگ می پردازد. فلیم مشخصا درباره رابطه پیچیده بیماران، خانواده های آنها، پزشکان، پرستاران، کارمندان بیمارستان و مشاوران مذهبی به هنگامی است که آنها به موارد فردی، اخلاقی، پزشکی، روانی، دینی و حقوقی در تصمیم گیری در این باره برمی خورند که آیا باید به بیماران رو به مرگ درمان های زندگی بخش دهند یا نه.

شناسه فیلم به انگلیسی

Near Death

Directed, Produced & Edited by Frederick Wiseman

Photography by John Davey

Camera assistants: Ollie Hallowell & Lyn Gaza

Production assistants: Richard Gliklich & Nancy Simonian

Assistant editors: stephanie Monroe
Diane Hodgman
Viki Garvin

Editorial assistants: Caroln Rouse
Romana Vysatova

Titles: Marian Parry

A Zipporah Film Release

Copy right 1989, Exit Films Inc.

Year:1989

Major funding for this film has been provided by

The National Endowment for the Humanities

In association with Channel 4 and La SEPT

موندو کانه/جهان سگی

جهان سگی، پائولا کاوارا، گوالتیرو جاکوپتی

ایتالیا، 1962

موندو کانه
محسن قادری

اینجا در کوه های ناحیه گاروکا در گینه نو مرزی میان تاریخ و پیش از تاریخ کشیده شده است. در اینجا واپسین غارنشینان را می یابیم که همچنان گرز به دست دارند. او حتی فلز را نمی شناسد و در غارهای دور از دسترس با زنان و فرزندانش زندگی می کند و چون جانوری درنده و بدگمان است. نمی دانیم به دوربین ما که به سویش نشانه رفته چه واکنشی خواهد داشت. این تصاویر بیش از آن که به نظر رسد با دوربین گرفته شده باشند گویی با تلسکوپ بزرگی فراچنگ آمده اند که زمان را نشانه رفته است. می توانستند سایه باشند، یادگارعکاسی عصر حجر. امروز، این لحظه به چهار پنج هزار سال پیش پیوند می خورد. هیچ اتفاق خاصی نمی افتد. باز هم زندگی همچون گذشته بر مدار جاودان غریزه کار، فراغت، فرزند، خوراک، ارتباط انسانی و زندگی منظم اجتماعی جریان دارد.

در پنجاه مایلی اینجا هیئتی از مبلغان کاتولیک از دورترین دیده وران تمدن نشان دارند. پنج مبلغ مذهبی پیش از آن که آوای ناقوس بتواند در گذر از این دره های کهن، غریزه ایمان را بیدار سازد در سال های گذشته کشته شده اند. اینجا پس از صدها سده که در تیرگی گذشته مردان نخستین بار درمی یابند که شکی وجود دارد، پرسشی که نمی توانند پاسخ گفت، احساسی از نگرانی و اضطراب که تا امروز ناشناخته مانده؛ احساسی که گرسنگی، تشنگی یا رنج جسمانی نیست و با این همه چون زخمی می آزارد. این دلهره ای است که از آغاز تا پایان جهان با این مردان همراه بوده اما آنها هنوز هم آن را نمی شناسند. آنها جهان و خودشان را تنها دیروز کشف کردند و امروز نیازمند آنند که ایمان بیاورند و براین امید باشند که در جهانی بهتر، بهتر خواهند زیست.

اما در روزی زیبا بومی استرالیا از کوهستان فرود می آید و چون به ساحل می رسد تنها در طی چند روز تجربه اش به صدها سده پیوند می خورد. اینجا بر دروازه های فرودگاه « پورت مورزبی » جایی که سفر انسان بومی به درون زمان پایان می یابد و جایی که نمی تواند دلیلی برای همه این چیزها بیابد، این انسان یادگیری می آغازد و خیلی زود درمی یابد که « کارگو کالت »، آیین هواپیماهای باربری در درونش شکوفا می شود.

هر روز حدود ده هواپیمای باربری در امتداد مسیر دراز اقیانوس که از هنگ کنگ به استرالیا می رسد به پرواز درمی آیند تا در اینجا در پورت مورزبی متوقف می شوند. گارگو کالت تقریبا همه جا پرستشگاهی دارد. یکی از آنها اینجاست، با محرابی ساخته شده در ارتفاعات 3000 متری. در یک سوی این کوره راه هواپیمای کوچکی است و درسوی دیگرش برج مراقبت. بومیان قبایل « روزو » و « مکئو » چشم به راه هواپیمایی هستند که امیدوارند مفتون مرغ دام خیزرانی آنها شده و در این کوره راه فرود آید. می اندیشند که هواپیماها از بهشت می آیند و فرستاده نیاکان ایشانند اما سفید پوستان این دزدان زیرک از این نکته طرفی برمی بندند و آنها را در دام بزرگ پورت مورزبی می اندازند.

نظریه کارگو کالت می گوید تو هم فرودگاه خود را بساز و با ایمان منتظر بمان. دیر یا زود نیاکان تو نیز پدیدار خواهند گشت. خیانت و اراده، هواپیماها را به کوره راه تو رهنمون خواهد ساخت و آنگاه ثروتمند و خوشبخت خواهی شد.

آنها بی حرکت ایستاده و در حالی که به آسمان چشم دوخته اند چشم به راهند. جهان دیگری در پس این کوه ها نیست، پس این پرندگان بزرگ که در اینجا به پرواز درمی آیند تنها می توانند از بهشت آمده باشند. در بهشت، تنها مردگان ایشان جای دارند، پس تنها مردگانشان می توانند اینها را ساخته باشند. ارواح مردگان، سفیدها را نمی شناسند پس همه این چیزهای شگفت که هواپیماها با خود می آورند نیاکان درگذشته اشان برای آنها فرستاده اند. آنها روستاهایشان را ویران می کنند، از کارهایشان دست می کشند و به اینجا می آیند و باز با ایمان بر دروازه های بهشت چشم به راه می مانند.

گفتارهای پایانی « جهان سگی ».

گونه: مستند نما.

اصطلاح « موندو کانه » امروزه درباره هرگونه فیلمی کاربرد دارد که ظاهری مستند دارد اما تصاویر آن در اصل برای فیلم ساخته و پرداخته شده اند. در اینجا بخشی از تصاویر واقعی و بخشی دیگر کاملا ساختگی یا ساخته و پرداخته و داستانی است. فیلم ساز با درآمیختن این تصاویر به گفتاری کاملا مستندوار و اشاره آغازین در عنوان بندی فیلم مبنی بر اینکه همه چیز در این فیلم واقعی است و حتی با هشدار به بیننده در این باره که برخی تصاویر ممکن است آزاردهنده و شوک آور باشند می کوشد جهانی را به تصویر کشد که گرچه دور از واقعیت جهان ما نیست اما در بنیاد، برداشت شخصی کارگردان درباره جهان عینی است. گفتار و موسیقی نقش بنیادی در این فیلم بازی می کنند و تصاویر به لطف فیلم برداری عالی آن تا امروز قدرت رنگی خود را حفظ کرده اند. چه بسا تاثیری که این فیلم بر بیننده می گذارد می تواند بسیار گسترده تر از فیلمی براستی مستند باشد. در اینجا سندیت تصویر اهمیت ندارد بلکه تاثیر عاطفی و حسی تصویر است که خود را برجسته می سازد.

شناسه فیلم

Directed by Paola Cavara
Gualtiero Jacopetti
Franco Prosperi

Produced by Gualtiero Jacopetti

Written by Paola Cavara
Gualtiero Jacopetti

Music by Riz Ortolani
Nino Oliviero

Cinematography Antonio Climati
Benito Frattari

Editing by Gualtiero Jacopetti

Distributed by Blue underground

Release date(s) 30 March 1962

Running time 105 min

Language Italian

بریده ای از فیلم در یوتیوب

[+][+]