راهنمای مستند سازان
محسن قادری
محسن قادری
کم تر بتوان پذیرفت که سینما،دست کم دریک چشم انداز زیبایی شناختی و آفریینده، آموختنی باشد.کتاب ها ونوشته های بسیاری که با نام های آشنای «راهنما... کتابچه... چکیده...گزیده...روش ها...دروس»سینما یا فیلم سازی به بازار می آیند بیش ازهمه به نوجویان ودوست داران جوان سینما چشم دوخته اند که سودای آن دارند یک شبه فیلم ساز شوند،یا نه،با خواندن چنین کتاب هایی راهی به جهان پرگستره فیلم همچون ابزار بیان یا حرفه بگشایند.شک نیست که فن سینما نیزچون همه فنون دیگر آموختنی است وآنها که سینما را تنها درزیبایی شناسی ورازها وپیچیدگی های نهفته درفرم،ساختار،سبک وزبان آن جست وجو می کنند نیزمی توانند به انبوه کتاب ها،نوشته ها،ونگره های سینمایی ای خرسند باشند که چشم اندازهای نگره ای پهناور سینما را بر ایشان می گشاید.اما آفرینش فیلم،آفریدن زبان و اندیشه به کمک ابزار فیلم و توانمندیِ- روانی وپیکری-برای دست وپنجه نرم کردن با سامانه ونظام تولید-که بس دیگرگون با زیبایی شناسی سینماست -نه چیزی آموختی از راه کتاب ها که فراگرفتنی به کمک تجربه های ناکام وپیروز کارفیلم سازی است.
سینما زبانی زایاست که همانند ادبیات تجربه کردن آن درجایگاه آفریننده یا بیننده می تواند درس ها وآموزه های بسیار درخود نهفته باشد.می توان با خواندن داستان،داستان نویس بلندآوازه ای شد وبا نگریستن فیلم،فیلم سازی نام آشنا وازآن سو می توان هزاران کتاب داستان نویسی وآموزش فیلم سازی خواند و همیشه همان خواننده ونگرنده همیشگی به جا ماند.کار درست،خواندن ودیدن همزمان واندیشیدن وبرگرفتن آموزها از تجربه های دیگران درآنجاست که همانندی وهمخوانی بسیارمیان تجربه دیگران وتجربه ما نهفته است.آزمودن آزموده های دیگران،خود را درجای دیگران نهادن،کوشش بی هوده برای رونویسی از روی دست دیگران،دنباله روی ازجنبش ها وسبک های گذشته بدون درک بستر تاریخی ای که آثار هنری یک دوران درآن شکل گرفته وبه سامان رسیده اند،تلاشی بی سرانجام خواهد بود که بازده ای جز دلزدگی ودست کشیدن از آفرینش هنری یا به دست دادن کاری خَرد ونارسا درپی نخواهد داشت.نارسایی کتاب های آموزشی سینما دراینجا نهفته است که بسیاری ازاین نگاشته ها مباحث خود را دربستر فرهنگی،جغرافیایی،حرفه ای وتجاری متفاوتی گسترش می دهند که هنگام ترجمه درزبان های دیگر نه تنها از ارزش های آنها به گونه بسیار گسترده کاسته می شود که به کار زدن آن تجربه ها وآموزه ها در بستر وچارچوب فرهنگی دیگرسبب سردرگمی ها وکژاندیشی های فراوان خواهد شد.انبوه کتاب های آموزش سینما که الگوهای آموزشی خود را بیش ترازچارچوب سینمای امریکا-سینمای حرفه ای هولیوود- برمی گیرند هنگام ترجمه درپهنه های جغرافیایی دیگرچه بازده آشنایی خواهند داشت اگر خواننده نتواند برابرنهادی برای آنها درسینمای کشور خود بیابد.درسینمای مستند،که بیش تر آفرینش های آن بستگی و پیوند بسیاری به کار فیلم سازان مستقل دارد،چگونه می توان نمونه های روشنی از روش ها،سامانه ها،والگوهای برجسته فیلم سازی را سراغ گرفت که بتواند-برای نمونه-هم درامریکای شمالی وهم درخاورمیانه کاربرد یکسان داشته باشد.می توان بسیاری چیزها از خود فیلم ها آموخت وازآن سو هیچ چیز از دشواری ها وفراز وفرودهای پیش روی فیلم سازی-برای نمونه امریکایی-نیاموخت که درپی یافتن سرمایه برای مستند خود دریک شبکه تلویزیونی امریکایی است.چه همپیوندی، همخوانی وهمانندی میان شبکه های تلویزیونی «اچ بی او»(HBO)،نشنال جئوگرافیک یا دیسکاوری ویک شبکه تلویزیونی ایرانی ازچشم اندازی تولیدی یا سرمایه گذاری نهفته است؟بی هیچ تردیدی،کوچک ترین همانندی میان این دو نیست.شاید زمان آن رسیده باشد که ما خود ازآزموده ها وتجربه های خویش بگوییم ونظام فیلم سازی خود-ودراینجا فیلم سازی مستند-را به واکاوی وپژوهش بگذاریم وازنمونه های بومی خود یاد کنیم.
دراینجا کتابی با نام «راهنمای مستند سازان» معرفی می شود که شاید یادآوری موضوع های نهفته درآن بتواند نمونه ای ازمواردی به دست دهد که به گونه کلی دربالا به آنها اشاره شد.مطالبی که درپی می آید ازسوی پخش کننده کتاب فراهم آمده و برجسته سازی برخی واژه ها،ازاوست.
سینما زبانی زایاست که همانند ادبیات تجربه کردن آن درجایگاه آفریننده یا بیننده می تواند درس ها وآموزه های بسیار درخود نهفته باشد.می توان با خواندن داستان،داستان نویس بلندآوازه ای شد وبا نگریستن فیلم،فیلم سازی نام آشنا وازآن سو می توان هزاران کتاب داستان نویسی وآموزش فیلم سازی خواند و همیشه همان خواننده ونگرنده همیشگی به جا ماند.کار درست،خواندن ودیدن همزمان واندیشیدن وبرگرفتن آموزها از تجربه های دیگران درآنجاست که همانندی وهمخوانی بسیارمیان تجربه دیگران وتجربه ما نهفته است.آزمودن آزموده های دیگران،خود را درجای دیگران نهادن،کوشش بی هوده برای رونویسی از روی دست دیگران،دنباله روی ازجنبش ها وسبک های گذشته بدون درک بستر تاریخی ای که آثار هنری یک دوران درآن شکل گرفته وبه سامان رسیده اند،تلاشی بی سرانجام خواهد بود که بازده ای جز دلزدگی ودست کشیدن از آفرینش هنری یا به دست دادن کاری خَرد ونارسا درپی نخواهد داشت.نارسایی کتاب های آموزشی سینما دراینجا نهفته است که بسیاری ازاین نگاشته ها مباحث خود را دربستر فرهنگی،جغرافیایی،حرفه ای وتجاری متفاوتی گسترش می دهند که هنگام ترجمه درزبان های دیگر نه تنها از ارزش های آنها به گونه بسیار گسترده کاسته می شود که به کار زدن آن تجربه ها وآموزه ها در بستر وچارچوب فرهنگی دیگرسبب سردرگمی ها وکژاندیشی های فراوان خواهد شد.انبوه کتاب های آموزش سینما که الگوهای آموزشی خود را بیش ترازچارچوب سینمای امریکا-سینمای حرفه ای هولیوود- برمی گیرند هنگام ترجمه درپهنه های جغرافیایی دیگرچه بازده آشنایی خواهند داشت اگر خواننده نتواند برابرنهادی برای آنها درسینمای کشور خود بیابد.درسینمای مستند،که بیش تر آفرینش های آن بستگی و پیوند بسیاری به کار فیلم سازان مستقل دارد،چگونه می توان نمونه های روشنی از روش ها،سامانه ها،والگوهای برجسته فیلم سازی را سراغ گرفت که بتواند-برای نمونه-هم درامریکای شمالی وهم درخاورمیانه کاربرد یکسان داشته باشد.می توان بسیاری چیزها از خود فیلم ها آموخت وازآن سو هیچ چیز از دشواری ها وفراز وفرودهای پیش روی فیلم سازی-برای نمونه امریکایی-نیاموخت که درپی یافتن سرمایه برای مستند خود دریک شبکه تلویزیونی امریکایی است.چه همپیوندی، همخوانی وهمانندی میان شبکه های تلویزیونی «اچ بی او»(HBO)،نشنال جئوگرافیک یا دیسکاوری ویک شبکه تلویزیونی ایرانی ازچشم اندازی تولیدی یا سرمایه گذاری نهفته است؟بی هیچ تردیدی،کوچک ترین همانندی میان این دو نیست.شاید زمان آن رسیده باشد که ما خود ازآزموده ها وتجربه های خویش بگوییم ونظام فیلم سازی خود-ودراینجا فیلم سازی مستند-را به واکاوی وپژوهش بگذاریم وازنمونه های بومی خود یاد کنیم.
دراینجا کتابی با نام «راهنمای مستند سازان» معرفی می شود که شاید یادآوری موضوع های نهفته درآن بتواند نمونه ای ازمواردی به دست دهد که به گونه کلی دربالا به آنها اشاره شد.مطالبی که درپی می آید ازسوی پخش کننده کتاب فراهم آمده و برجسته سازی برخی واژه ها،ازاوست.
«راهنمای مستند سازان»دربردارنده بیش از110 گفت و گو با شناخته ترین چهره های حرفه ای صنعت مستند سازی است.ما با آنها پرسش هایی را درمیان گذاشته ایم که شما به پاسخ آنها نیاز دارید.دراین کتاب همه جنبه های فیلم سازی مستند به بررسی گذاشته شده اند که ازجمله آنهاست: موضوع یابی،بررسی گونه های ناهمگون فیلم مستند(فیلم هایی با موضوع های سیاسی،طبیعت،فیلم های قطع ایماکس)،بودجه بندی،پیدا کردن سرمایه،یافتن پخش کننده(هایی چون «اچ بی او»،ام تی وی،نشنال جئوگرافیک، ودیسکاوری)،اخلاق،شیوه های گفت وگو،تصاویر بایگانی،سانسور،سازمان ها،گروه فنی،مستند های داستانی،تولید وپس از تولید،جشنواره های فیلم،وپخش (سنتی، همگانی،رسانه های نو)،زنده ماندن سینمای مستند و چشم اندازجهانی ای که مستندسازان سراسر جهان به بررسی می گیرند.
کتاب همچنین دربردارنده 24 مورد پژوهشی است که برخی ازبرجسته ترین وجنجالی ترین مستندها تا امروز را بررسی می کنند (فیلم هایی چون اتاق کنترل،زاده روسپی خانه ها،پیاده روی پنگوئن ها،سالن رقص پرشر وشور،قرار من با درو،داگ تاون وزد بویز،غول های سوارکار،چرا می جنگیم...). با خواندن این کتاب پی می برید که این جویندگان بی باک امروزی هرچیزی ازمرگ و دشوارهای زندگی درشمالگان گرفته تا فیلم برداری درکشورهای «محور شرارت»چون کره شمالی وعراق دردوره جنگ با ترور،شکنجه وزندانی شدن در اندونزی،آدم ربایی درکلمبیا واخراج از چین راتجربه می کنند.اما همه مستندها تیره وتار نیستند.دراین کتاب به مستندهایی برمی خورید که داستان های الهام بخش کودکانی را می گویند که مهارت هایشان را بالا می برند تا جهان خود را بهبود بخشند،نوجوانانی که درتگزاس دست راستی مسیحی ازآموزش جنسی هواداری می کنند،وپیدایش اسکیت سواری در دنیای امروز.دراین کتاب همچنین توصیه های چهره های برجسته ای چون نیک برومفیلد(کورت و کورتنی،آلین:تک چهره یک آدم کش سریالی)،مایکل آپتد(The Up Series)،باربارا کوپل(هارلن کانتی،یو اس ای)،سن کلر بورن (Black Journal,Paul Robeson:here I stand) و آر.جی کاتلر(اتاق جنگ،American High) را خواهید یافت.افزون براین،کتاب صدها نکته سودمند، آگاهی های فنی،آگاهی درباره فرم ها،اسناد وپایگاه های اینترنتی همراه با حاشیه نویسی ها برکناره متن اصلی را دربر دارد که سبب صرف جویی دروقت ومانع هزینه کردن پول وخستگی روحی شما خواهد شد.
عنوان انگلیسی
The Documentary Filmmakers Handbook
by Genevieve Jolliffe and Andrew Zinne
شابک وبها
ISBN 082647988X RRP £29.99
این کتاب درپایگاه آمازون
کتاب همچنین دربردارنده 24 مورد پژوهشی است که برخی ازبرجسته ترین وجنجالی ترین مستندها تا امروز را بررسی می کنند (فیلم هایی چون اتاق کنترل،زاده روسپی خانه ها،پیاده روی پنگوئن ها،سالن رقص پرشر وشور،قرار من با درو،داگ تاون وزد بویز،غول های سوارکار،چرا می جنگیم...). با خواندن این کتاب پی می برید که این جویندگان بی باک امروزی هرچیزی ازمرگ و دشوارهای زندگی درشمالگان گرفته تا فیلم برداری درکشورهای «محور شرارت»چون کره شمالی وعراق دردوره جنگ با ترور،شکنجه وزندانی شدن در اندونزی،آدم ربایی درکلمبیا واخراج از چین راتجربه می کنند.اما همه مستندها تیره وتار نیستند.دراین کتاب به مستندهایی برمی خورید که داستان های الهام بخش کودکانی را می گویند که مهارت هایشان را بالا می برند تا جهان خود را بهبود بخشند،نوجوانانی که درتگزاس دست راستی مسیحی ازآموزش جنسی هواداری می کنند،وپیدایش اسکیت سواری در دنیای امروز.دراین کتاب همچنین توصیه های چهره های برجسته ای چون نیک برومفیلد(کورت و کورتنی،آلین:تک چهره یک آدم کش سریالی)،مایکل آپتد(The Up Series)،باربارا کوپل(هارلن کانتی،یو اس ای)،سن کلر بورن (Black Journal,Paul Robeson:here I stand) و آر.جی کاتلر(اتاق جنگ،American High) را خواهید یافت.افزون براین،کتاب صدها نکته سودمند، آگاهی های فنی،آگاهی درباره فرم ها،اسناد وپایگاه های اینترنتی همراه با حاشیه نویسی ها برکناره متن اصلی را دربر دارد که سبب صرف جویی دروقت ومانع هزینه کردن پول وخستگی روحی شما خواهد شد.
عنوان انگلیسی
The Documentary Filmmakers Handbook
by Genevieve Jolliffe and Andrew Zinne
شابک وبها
ISBN 082647988X RRP £29.99
این کتاب درپایگاه آمازون
